Báo cáo tình hình: Lào và Campuchia

Báo cáo của Lào và Campuchia đều có số liệu thấp bất thường đối với các ca dương tính và tử vong. Báo cáo của Campuchia có 122 ca nhiễm và Lào chỉ có 19 ca nhiễm, cả hai đều không có ca tử vong. Hai quốc gia này đặt ra những câu hỏi về việc lây lan và phát hiện COVID-19 ở các nước đang phát triển với năng lực y tế hạn chế, dân số trẻ và chính phủ độc tài. Cả hai đều là những quốc gia có lượng khách du lịch cao đang đối mặt với đại dịch. Họ có thời gian đủ chậm để phát hiện được các ca nhiễm với dự kiến ¾ số ca nhập cảnh không bị phát hiện.

Như hầu hết mọi nơi, số liệu ca nhiễm của hai nước này có khả năng lớn hơn nhiều so với báo cáo. Tuy nhiên ở đây khó có thể biết được rằng liệu số liệu thấp phản ánh năng lực chăm sóc sức khỏe y tế hạn chế hiện tại của họ hay do biện pháp kiểm soát thông tin độc đoán tạo ra sự thiếu hụt có chủ ý. Hiện tại chúng tôi quan tâm đến Campuchia nhiều hơn Lào. Vì họ là những nước láng giềng có đường biên giới với Trung Quốc. Trung Quốc phát hiện ca nhiễm người Campuchia nhập cảnh vào ngày 19 tháng 03. Chúng tôi thấy có 6 ca nhập cảnh từ Campuchia (5 ở Trung Quốc [4 ca vào tháng 3, 1 ca vào ngày hôm qua], một ca ở Ma Cao). Tín hiệu đầu tiên của ổ dịch lan rộng trong cộng đồng ở Philipines là người Đài Loan và sau đó Singapore phát hiện ca nhiễm mới với lịch sử du lịch ở đó.

Dòng thời gian Campuchia: Màu xanh lá đại diện cho các ca xuất cảnh, màu xanh dương tượng trưng cho các ca địa phương, màu cam đại diện cho việc đóng cửa biên giới và màu đỏ đại diện cho các hành động của chính phủ.

Việc không chắc chắn về tình hình ở các quốc gia này là do sự kết hợp của nhiều yếu tố như sự thiếu chắc chắn về mức độ và thời gian bùng phát dịch COVID-19 ở Thái Lan,lượng khách du lịch phương Tây giữa những nước này, hàng chục ngàn lao động Lào trở về nước từ Thái Lan vào tháng 3 (Băng Cốc đã báo cáo rằng ở trạm xe đò có 84.000 khách đi Lào, Campuchia và Myanmar vào cuối tuần ngày 21-22 tháng 3 khi Thái Lan có 781 ca nhiễm – cao nhất trong khu vực), quy mô bùng phát dịch dựa vào các biến chưa chắc chắn hiện tại như là bao nhiêu người đã nhập cảnh? và khi nào?

Các ca nhiễm

Vào ngày 4 tháng 4 năm 2020, Campuchia báo cáo có 122 ca nhiễm, 77 ca hồi phục và không có ca tử vong. Lào báo cáo có 19 ca nhiễm vào ngày12 tháng 4. Ca nhiễm đầu tiên ở Campuchia là một người đàn ông 66 tuổi, quốc tịch Trung Quốc đến từ Vũ Hán và được báo cáo vào ngày 27 tháng 1 năm 2020. Những ca nhiễm tiếp theo không được báo cáo cho đến ngày 7 tháng 3 năm 2020, một người đàn ông 38 tuổi quốc tịch Campuchia đã báo cáo là bị nhiễm virus từ ông chủ người Nhật Bản của ông ta. Sau đó không có báo cáo thêm ca nhiễm mới cho đến ngày 25 tháng 3 năm 2020, Campuchia báo cáo ca nhiễm do lây lan trong cộng đồng đầu tiên (không có lịch sử di chuyển hoặc tiếp xúc với những ca nhập cảnh). Chính quyền hiện đang tìm để truy xuất và xét nghiệm những người tiếp xúc với ca dương tính, nhưng gặp phải sự phản kháng của những cá nhân không liên quan đến tiếp xúc hoặc các hoạt động của họ. Kết hợp với việc dân chúng nói chung không coi trọng mối đe dọa và các vấn đề sức khỏe cộng đồng, hình hình được mô tả giống như “một cơn ác mộng”.

Lào báo cáo hai ca nhiễm đầu tiên vào ngày 24 tháng 3 năm 2020 và 11 trong số 17 ca có thể truy xuất là liên quan đến hai ca đầu tiên, hơn 5 thế hệ bị lây nhiễm. Ca thứ nhất là nam giới 26 tuổi làm việc trong khách sạn ở Viêng Chăn, ca thứ hai là nữ giới 36 tuổi làm hướng dẫn viên ở Viêng Chăn, cả hai đều có lịch sử đi lại và tiếp xúc với du khách nước ngoài. Một ổ dịch khác bắt nguồn trong chuyến bay từ Băng Cốc đến Viêng Chăn. Chính quyền Lào đã cố gắng liên lạc và xét nghiệm cho cả 70 hành khách. Ca thứ 11 là một người nước ngoài đến từ Papua New Guinea làm việc cho một công ty khai thác mỏ của Lào, chính quyền đã xét nghiệm nhiều nhân viên của công ty khai thác mỏ này.

Cả hai nước này đều có lượng khách du lịch rất đông trước khi họ đóng cửa biên giới. Tân Hoa Xã báo cáo rằng Lào dự kiến báo cáo 1 triệu khách du lịch Trung quốc trong tổng số 4.1 triệu khách đến vào năm 2019 và Campuchia có 2 triệu khách Trung Quốc trong tổng 6.2 triệu khách du lịch vào năm 2019. Điều đáng lo ngại hơn là không biết những ca nhiễm mới do làn sóng thứ nhất có nguồn gốc từ Vũ Hán và hiện tại phát hiện ra hay do làn sóng thứ hai từ khách du lịch Mỹ, Châu Âu và Anh Quốc vào đầu tháng 3. Có đường biên giới với cả hai nước là Việt Nam, nơi có lượng khách du lịch Châu Âu cùng chia sẻ khách sạn với phi hành đoàn USS Roosevelt có khả năng là nguồn gốc của đợt bùng phát dịch xuất phát từ những chuyến bay vào tháng trước.  

Hệ thống chăm sóc sức khỏe

Bộ Y tế Campuchia đã chỉ định ba bệnh viện ở Phnôm Pênh để chống lại dịch bệnh COVID-19 và giới thiệu 25 bệnh viện có thể đến để xét nghiệm và điều trị các ca nghi ngờ. Sau khi tham khảo ý kiến của WHO và CDC Hoa Kỳ, Campuchia đã chỉ định Viện Pasteur của Campuchia (IPC) như một phòng thí nghiệm để xét nghiệm COVID-19. IPC thực hiện được 300-500 xét nghiệm mỗi ngày và đến ngày 6 tháng 4 năm 2020 đã xét nghiệm được 5.700 người bằng sử dụng bộ xét nghiệm nhanh. Với dân số 15.58 triệu người, tỷ lệ xét nghiệm trên một triệu người là 366.

Tại Lào, Bệnh viện Mittaphab (Bệnh viện 150) ở thủ đô Viêng Chăn là trung tâm được chỉ định xét nghiệm và điều trị virus. Cơ sở này hiện đang điều trị và cách ly 16 trong 19 ca báo cáo, chỉ một ca trong 16 ca là đang ở tình trang nghiêm trọng. Còn 3 ca còn lại đang được điều trị tại bệnh viện tỉnh ở Luông Pha Băng. Dựa trên báo cáo về việc nâng cấp bệnh viện vào năm 2019. Bệnh viện Mittaphab chứa được khoảng 600 giường bệnh với 30 phường, hơn 500 nhân viên y tế và 100 bác sĩ. Tính đến ngày 10 tháng 4 năm 2020, chính quyền Lào đã xét nghiệm được 1.140 người với tỷ lệ xét nghiệm 153 trên một triệu người.

Campuchia được xếp hạng 89/195 quốc gia về mức độ sẵn sàng cho các bệnh truyền nhiễm trong báo cáo Chỉ số sức khỏe toàn cầu năm 2019 là thiếu cơ sở vật chất y tế, năng lực để đối phó với dịch bệnh ở bất kể mức độ nào. Lào xếp hạng 73/195 vào năm 2019 về Chỉ số sức khỏe toàn cầu. Trong khi năng lực y tế công cộng của Lào mới đạt mức tối thiểu nhưng chính quyền đã tham gia vào Hợp tác ASEAN vào ngày 14 tháng 2 năm 2020 nên CDC Hoa Kỳ đã gửi 6 chuyên gia y tế đến để đào tạo, tập luyện và mô phỏng cách phát hiện và kiểm soát virus. Lào đã chấp nhận các vật tư y tế được cung cấp từ Trung Quốc, Việt Nam và Hoa Kỳ.

Những chính sách hỗ trợ

Vào thứ 5 ngày 9 tháng 4 năm 2020, những hạn chế trong việc đi lại vào và ra khỏi Phnôm Pênh đã có hiệu lực thời gian 1 tuần. Thông qua chính sách phong tỏa này, Thủ tướng Hun Sen cũng đã hủy bỏ tết cổ truyền kéo dài 1 tuần của người Khơ Me. Tết cổ truyền này người dân sẽ di chuyển khắp cả nước. Thêm vào những biện pháp này họ đã đóng cửa trường học, viện bảo tàng và các địa điểm giải trí như rạp chiếu phim, karaoke, quán Bar cũng như cấm các hoạt động hội họp tôn giáo.

Lào đã tham gia vào những gì truyền thông kêu gọi “phong tỏa toàn diện” vào ngày 30/03. Việc này kéo dài đến 19 tháng 4 năm 2020, hoặc “cho đến khi có thông báo mới”. Thủ tướng Thongloun Sisoulith lên kế hoạch 9 điều cấm: Chỉ ra khỏi nhà trừ khi có việc cần thiết; đi lại giữa các tỉnh bên trong Lào; tích trữ hàng hóa hoặc bán giá cao; truyền bá tin tức sai lệch hoặc gây hiểu lầm; tụ tập quá 10 người; đi nước ngoài chỉ trừ việc người nước ngoài trở về nước; hoạt động kinh doanh giải trí; hoạt động kinh doanh không cần thiết.

Campuchia đã đình chỉ du khách Hoa Kỳ, Ý, Đức, Tây Ban Nha và Pháp vào ngày 14 tháng 3, sau đó là đình chỉ tất cả các trường hợp nhập cảnh miễn thị thực kể cả thị thực điện tử và thị thực khi đến, có hiệu lực vào ngày 31 tháng 3 năm 2020 và kéo dài trong một tháng. Đối với các chuyến đi khẩn cấp khác, người nước ngoài có thể nộp đơn xin thị thực trước và xuất trình giấy chứng nhận y tế và bằng chứng bảo hiểm y tế với bảo hiểm tối thiểu 50.000 đô la Mỹ.

Tại Lào, kiểm soát xuất nhập cảnh đã có hiệu lực vào ngày 3 tháng 4 khi họ đóng cửa biên giới quốc tế. Những trạm này vẫn được mở trong khi các trạm kiểm soát truyền thống nhỏ hơn đã được lệnh đóng cửa vào ngày 13 tháng 3 do thiếu máy quét nhiệt. Vào ngày 19 tháng 3, Lào đã ngưng cấp thị thực khi đến, thị thực du lịch tại các cơ quan ngoại giao ở nước ngoài, thị thực điện tử và chương trình miễn thị thực trong nước, hạn chế luôn thị thực không phải là người đi du lịch.

Bắt đầu từ ngày 17 tháng 3, Lào đã thực hiện các chính sách chi tiết về việc tự cách ly 14 ngày đối với một số khách đến: Số người đến Lào không có triệu chứng từ các nước cùng biên giới đã có hơn 100 trường hợp được xác nhận nhiễm COVID-19; những người nhập cảnh vào Lào từ một quốc gia có chung biên giới và tỉnh giáp ranh có hơn ba ca dương tính; và những người đến Lào từ nước có chung biên giới nhưng không cùng tỉnh giáp ranh có hơn mười ca dương tính. Đối với những người đến Lào có triệu chứng, họ được yêu cầu đến Viêng Chăn để xét nghiệm và điều trị.

Báo cáo địa phương tại Lào cho thấy rằng công dân và chủ doanh nghiệp không nghiêm túc thực hiện nghị định này. Một tiêu đề trên tờ Thời báo Viêng Chăn nói rằng các quán karaoke và phòng mát xa vẫn mở và “họ không quan tâm đến việc ngăn chặn COVID-19”. Trước sắc lệnh ngày 30 tháng 3, chính phủ đã ban hành một thông báo công khai không ràng buộc đối với người dân và doanh nghiệp vào ngày 12 tháng 3. Thông báo kêu gọi công chúng đình chỉ các sự kiện xã hội không cần thiết, bao gồm cả đám cưới và lễ mừng năm mới của Lào vào ngày 13 – 15 tháng Tư. Các doanh nghiệp được khuyên nên tôn trọng điều này bằng cách không tổ chức các sự kiện lớn và giới hạn thời gian của các sự kiện tại cơ sở của họ. Tại Luông Pha Băng, cụ thể, chính quyền địa phương đã hủy bỏ các lễ hội và sự kiện công cộng vào ngày 9 tháng 3, để cảnh báo mạnh đối với các doanh nghiệp địa phương. Vào ngày 9 tháng 3, các trường mầm non và mẫu giáo đã được lệnh đóng cửa, và phụ huynh kêu gọi đóng cửa tất cả các trường học.

Hỗ trợ kinh tế

Trước sự suy thoái kinh tế của Châu Âu và Hoa Kỳ do virus lây lan ở những khu vực đó, dự báo kinh tế đối với Campuchia dự kiến mất đi 300-700 triệu USD, cho thấy triển vọng hiện tại tồi tệ hơn nhiều.

Vào ngày 10 tháng 3 năm 2020, chính quyền Campuchia dự kiến dành ra từ 800 triệu – 2 tỷ đô la cho kích thích kinh tế, chiếm 25% ngân sách năm 2020 theo kế hoạch. Tuy nhiên, các quỹ này thiếu một kế hoạch rõ ràng cho việc sử dụng của họ, và chủ yếu bao gồm giảm thuế, trì hoãn, ngưng nộp thuế trong dự tính Campuchia loại bỏ một phần khỏi phương án ưu đãi thương mại EU vào đầu năm 2020. Các nhà lãnh đạo Liên minh đã kêu gọi chính phủ thúc giục các ngân hàng và các tổ chức tài chính vi mô để trì hoãn trả nợ, và Ngân hàng Quốc gia Campuchia đã nới lỏng các hạn chế cho vay.

Ngành dệt may chiếm khoảng 11% GDP của Campuchia, và chính tình hình ngành này khiến chính phủ đã phản ứng ngay lập tức. Trong kế hoạch đầu tiên, được công bố vào ngày 31 tháng 3 năm 2020, Thủ tướng Hun Sen thông báo 50 nhà máy ngừng sản xuất vì thiếu nguyên liệu và 7 nhà máy bị ngưng hoạt động do thiếu đơn đặt hàng. Ông đề nghị những công nhân bị đình chỉ này được đảm bảo 60% mức lương tối thiểu của họ; 40% sẽ đến từ nhà máy và 20% từ chính phủ. Mức lương tối thiểu của lao động Campuchia ngành dệt may đã được tăng lên 190USD/ tháng vào năm 2020, nghĩa là những công nhân này sẽ nhận được 114USD/tháng: 76USD từ nhà máy và 38USD từ chính phủ.

Sau khi các nhà tuyển dụng phản đối với lý do họ không thể trả 40% tiền lương tối thiểu, chính phủ đã đưa ra một kế hoạch mới đảm bảo cho công nhân chỉ nhận được 70 đô la mỗi tháng, trong đó nhà máy sẽ trả 30 đô la và chính phủ 40 đô la. Đóng góp của chính phủ hầu như không thay đổi theo kế hoạch thứ hai, có nghĩa là người lao động là những người duy nhất bị mất, nhận được ít hơn 37% mức lương tối thiểu. Chủ tịch Liên minh Công đoàn Quốc gia Far Saly kêu gọi: công nhân nên chấp nhận số tiền này và không khiếu nại.

Vào ngày 10 tháng 4, khoản bảo lãnh hàng tháng $ 40 này đã được gia hạn cho các công nhân trong ngành du lịch Campuchia trong thời gian hai tháng. Số tiền nhỏ này, và việc người lao động gửi phần lớn tiền lương của họ cho gia đình họ ở Campuchia, có thể có tác động tiêu cực, ảnh hưởng đến khả năng mua nhu yếu phẩm của công dân.

Vào ngày 5 tháng 4 năm 2020, Thủ tướng Hun Sen tuyên bố rằng xuất khẩu gạo sẽ bị tạm dừng như một biện pháp bảo vệ an ninh thực phẩm. Xuất khẩu gạo chiếm một tỷ lệ đáng kể trong GDP của Campuchia. Việc tạm dừng xuất khẩu gạo gây lo ngại rằng ngoài tổn thất kinh tế, Campuchia sẽ mất uy tín với các đối tác thương mại và các quốc gia khác trong khu vực, dẫn đến sự gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu. Việt Nam cũng đã hạn chế xuất khẩu gạo.

Trước khi các ca nhiễm được báo cáo, Lào đã dự kiến nền kinh tế sẽ tăng trưởng 6.1% năm 2020. Điều này dựa vào lợi ích thấy được đối với Lào khi các nước láng giềng bị virus tấn công mạnh hơn và gây ảnh hưởng tiêu cực trong du lịch, xây dựng và sản xuất.

Nghị định cấp quốc gia quy định rằng nhà máy phải đóng cửa trừ khi họ sản xuất các mặt hàng tiêu dùng như thuốc men, thiết bị y tế. Điều này có nghĩa là các nhà máy may mặc đã bị đóng cửa nhưng một số chuyển đổi sang sản xuất vật tư y tế. Nghị định này quy định rằng chủ sở hữu nhà máy phải quản lý các điều khoản tự cách ly của công nhân họ và cung cấp phúc lợi xã hội.

Chính trị và phản ứng quá mức 

Cả hai quốc gia đều được xếp hạng không phải là nước tự do trên “Freedom House 2019” theo chỉ số tự do thế giới. Lào đứng thứ 14/100 và Campuchia đứng 26/100. Kiểm soát thông tin ở cả hai nước này áp dụng trong tuyên truyền thông tin về COVID-19. Vì vậy rất khó để đánh giá tình hình không được ghi lại bởi các báo cáo chính thức. Môi trường thông tin ở cả hai quốc gia bị kiểm soát chặt chẽ, và bất kỳ dấu hiệu bất đồng chính trị nào cũng không được dung thứ. Mặc dù chính phủ Lào đã sẵn sàng đưa ra các thông tin đến các trường hợp trong báo cáo, ngoài ra không có các nguồn thông tin khác.

Campuchia và Lào thể hiện sự khác biệt đáng chú ý trong các phản ứng của họ đối với sự bùng phát virus. Trong khi cả hai nước có chung mối quan hệ lịch sử với Trung Quốc, thì Campuchia đối phó với đại dịch đã bị chính trị hóa nhiều hơn so với Lào. Chính phủ Campuchia đã nổi giận trong việc thể hiện sự ủng hộ chính trị cho Trung Quốc và đã chậm trễ trong đáp trả lại dịch bệnh bằng việc vừa càn quét vừa mơ hồ trong các chính sách của họ. Ngược lại, Lào đã nhanh chóng ứng phó với sự bùng phát virus, hợp tác và tiếp nhận viện trợ quốc tế. Họ cũng có các biện pháp kiểm soát rõ ràng, cụ thể và đã thực hiện theo dõi, kiểm tra nghiêm ngặt đối với tất cả các hãng vận chuyển tiềm năng bất kể chưa có các triệu chứng bằng các biện pháp kiểm soát và phong tỏa.

Nhà báo Sovann Rithy đã bị bắt vào ngày 7 tháng 4 năm 2020, vì đã đăng lên Facebook một câu trích dẫn trực tiếp từ Thủ tướng Hun Sen về phản ứng của Quốc gia về virus và bị buộc tội “kích động xúi giục nghiêm trọng”. Sau đó hãng truyền thông Rithy đã bị thu hồi giấy phép hoạt động vì phát tin này, điều này tạo ra ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự công cộng và an toàn xã hội. Việc này xảy ra sau khi Bộ thông tin cảnh báo chống việc công dân sử dụng Facebook để truyền tải thông tin thiếu căn cứ gây hoang mang và làm tổn hại đến uy tín của chính quyền. Bộ trưởng bộ nội vụ Sar Kheng cảnh báo vào ngày 20 tháng 3 năm 2020 rằng: bất cứ ai truyền tải thông tin sai lệch sẽ phải đối mặt với luật pháp.

Vào thứ Sáu, ngày 10 tháng 4 năm 2020, Quốc hội đã thông qua luật tình trạng khẩn cấp, với dự luật được chuyển sang Thượng viện vào tuần sau. Một tình trạng khẩn cấp có thể được tuyên bố cho một đại dịch, cũng như chiến tranh hoặc phá vỡ trật tự công cộng. Tuy nhiên, lãnh đạo Campuchia, đã không xác định được lý do vì sao các điều khoản cụ thể của dự luật là cần thiết để chống lại đại dịch, dẫn đến nghi ngờ rằng đây là làm quá mức. Dự thảo nêu về bản án 10 năm đối với các vi phạm và bị chỉ trích là mang tính càn quét và mơ hồ, bắt chước một cách máy móc. Dự thảo này cho phép tăng cường giám sát và kiểm soát truyền thông, thu giữ tài sản. Các chi tiết trong luật không rõ ràng về việc làm thế nào để ngăn ngừa virus lây lan như (phong tỏa toàn diện, cách ly bắt buộc…)

Tổ chức Theo dõi Nhân quyền báo cáo hành vi phân biệt đối xử đối với người Hồi giáo và người nước ngoài, thúc đẩy công dân tư nhân sử dụng ngôn từ kích động thù địch trực tuyến và thực tiễn kinh doanh phân biệt đối xử. Câu chuyện được hỗ trợ của nước này vi phạm các hướng dẫn của WHO về phản ứng của chính phủ đối với dịch bệnh COVID-19, trong đó cấm các hành vi phân biệt đối xử và cho rằng các chiến dịch thông tin công khai về lây lan vi-rút có thể chống lại loại phân biệt đối xử này.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Website này sử dụng Akismet để hạn chế spam. Tìm hiểu bình luận của bạn được duyệt như thế nào.